انتخاب صفحه

مراسم عزاداری قورتان (زار قورتان):

IMG_2517 IMG_2518 IMG_2519 IMG_2527 IMG_2530 IMG_2531 IMG_2532 IMG_2533 IMG_2534 IMG_2542 IMG_2544

سال‌های سال است که ماه محرم مردم ایران برای امام حسین مراسم عزاداری برپا می‌کنند. در نقاط مختلف ایران در هر شهرو روستایی مردم سیاه می پوشند و هر کدام مراسم خاص خود را دارند. به هر سو که بنگریم سیاه پوش است ، لباس‌ها، پرچم‌ها، هر کسی یک حال و هوایی دارد.

دربرخی از نقاط کشورمان مراسم مذهبی ماه محرم به رسوم خاص و قابل توجهی برگزار می شود که علاقمندان از نقاط مختلف کشور برای دیدن این مراسمها استقبال چشمگیری می کنند . یکی از این نقاط روستای قورتان می باشد که مراسم عزاداری ایام محرم در این محل می تواند دلیلی برای جذب توریست فرهنگی باشد .

عزاداری و بزرگداشت آقا ابا عبد الله واصحاب وانصارش سنتی قدیمی و دیرینه دارد ولی از حدود ۱۲۰ الی ۱۳۰ سال قبل سادات و بزرگان قورتان با توجه به شناخت وعلمی که از اهل بیت خصوصاً امام حسین (ع) داشتند این نحوه ازعزاداری را بنا نهادند بطوریکه اصل عزاداری مبتنی بر زنده نگه داشتن یاد وحماسه کربلا و ابراز عشق و ارادت خود به امام حسین (ع)، حضرت ابوالفضل (ع) و شهیدان کربلا و وحدت کلیه اهالی روستا بوده است.

مراسم عزاداری در روستای قورتان با عنوان مراسم زار مطرح است . این مراسم در دهه اول محرم انجام می شود و از روز اول شروع وتا روز دوازدهم محرم ادامه دارد. اهالی روستا به دو دسته تقسیم می شوند ، یکی دستۀ سادات و دیگری دستۀ عام (عموم مردم) می باشند ،کودکان نیز در این مراسم شرکت داده می شوند . سادات شال سبز یا مشکی به گردن می آویزند وعوام هم از رنگهای دیگر استفاده می کنند و در هنگام شروع عزاداری شالها را می گردانند که اصطلاحاً به آن شال گردانی گفته می شود و این موضوع در داخل حسینیه بیشتر نمود پیدا می کند. دسته ها را به صورت دایره تشکیل می دهند و کودکان ونوجوانان نیز در وسط آن قرار می گیرند . البته دستۀ عوام به علت فراوانی و زیادی نفرات، بیشتر حالت تجمع دایره ای دارند .

نخل گردانی :

نخل گردانی خاص مناطق کویر مرکزی ایران است و در روستای قورتان نیز در مراسم عزاداری از آن استفاده می کنند . نخل بزرگ قورتان دارای چهار پایه اصلی برای استقرار بر روی زمین است . نخل سنگین است و وظیفه به دوش گرفتن نخل و همجنین لباس پوشاندن آن بر عهده یک فامیل و طایفه است بدین صورت که هر پایۀ آن را دو فامیل بزرگ روستا که مسئول و متصدی آن هستند بلند می کنند ، این کار در خاندان آنها موروثی است و این افتخار را از اجداد خود به ارث برده‌اند.

نخل در طول سال در حسینیه نگهداری می شود و قبل از محرم آن را با پارچه سیاهی پوشانده و با پارچه های زربفت و شالهای ابریشمی رنگارنگ آن را تزیین می کنند که اصطلاحاً به آن جامه یا لباس پوشاندن نخل می گویند.

در هنگامی که نخل گردانی می شود به خصوص هنگامی که نخل در داخل حسینیه بر روی شانه ها می گردد و تکان داده می شود جوانان و نوجوانان چندین بار از زیر آن عبور می کنند و بر این اعتقادند که با عبور از زیر نخل حاجاتشان برآورده می شود ،  لذا ، نذر می کنند. 

مراسم زار :

زمان برگذاری مراسم زار تقریباً نزدیک غروب آفتاب است و آن بدین صورت است که دستۀ سادات در جلو دستۀ عوام حرکت می کنند و شروع کنندۀ مراسم زار می باشند به این صورت که در شروع مسیر ابتدا دستۀ سادات ذکر « امام محمد است و علی، لعن بر قاتلان امام حسین » را می گویند و سپس دستۀ عوام ذکر « رحمت خدا بر موالیان امام حسین » را در جواب دستۀ سادات می گویند.

برای هر روز از محرم ذکرهای خاصی را تعیین کرده اند بطوریکه دسته عوام در هر روز ذکرشان ثابت است و آن همان ذکر اولی است که دستۀ سادات پس از شروع مراسم می گویند ، اما دستۀ سادات برای هر دو منزل یک ذکر دارند که جمعاً ۱۲ منزل داخل قلعه و اطراف حسینیه می گردند یعنی ۶ ذکر برای هر روز تا اینکه به درب حسینیه برسند.

نخلیان، نخل را از درب جنوبی آن خارج می کنند و به استقبال دسته ها می روند ، دستۀ سادات که به درب حسینیه رسید پس از جواب دادن دستۀ عوام در جواب آخرین ذکر دستۀ سادات ، ذکر های کوچک دیگری را با لحنی متفاوت بیان می کنند و فرد اول دستۀ عوام نیز ، آن را تا آخر در جواب دستۀ سادات می گوید . در این حین گروه طبل زنان وسنجیان نیز بعد از اتمام ذکر فرد اول دستۀ سادات ، فعالیت خود را شروع می کنند و هر دو دسته ذکر گویان ، پشت سر نخل وارد حسینیه می شوندو در داخل حسینیه نیز ذکر هایی خوانده می شود . ختم مراسم بدین صورت است که دستۀ سادات پس از جواب آخرین ذکر دستۀ عوام پر شال خود را به گردن می آویزند و ذکر حسن را با تعظیم می گوید، دستۀ عوام نیز همین کار را با ذکر حسین انجام می دهند. بعد از آن ، حسن ختام کار دعایی به سبک قدیمی و سنتی است که اهالی در جواب آن آمین می گویند، سپس برای نماز جماعت حاضر می شوند.

مراسم زار در این دوازده روز به همین منوال است با این تفاوت که هر روز ذکرهای مخصوص به خودش را دارد .اما در روز تاسوعا علاوه بر  مراسم زار معمول ، یک مراسم زار دیگری هم برگزار می کنند که به آن زار خاک می گویند.

برگزاری زار خاک در روستای قورتان بدین نحو است که عصر روز تاسوعا کمی زود تر از روزهای دیگر، زار معمول و همیشگی را برگزار می کنند چون در این روز باید زار خاک هم بگیرند . پس از اتمام زارکلیۀ اهالی روستا برای مراسم زار خاک آماده می شوند .

طول مسیر حرکت دسته ها را بعد از اتمام زار معمول و قبل از شروع زار خاک کاه می ریزند ، در این زار ،  نخل را در جلو دسته ها حرکت می دهند و طول مسیر زار را نخل گردانی می کنند . بعد از نخل ،  دستۀ سادات به همراه گروهی از طبل وسنج زنان قرار گرفته اند و بعد از آنها عموم مردمند که در زار خاک شرکت می کنند و همه سر وپا برهنه می شوند و به خاک می افتند.

زار خاک با آن حالت غمناک غروب و اندوه مردمی که گریه کنان و از روی اخلاص و بدون ریا فریاد حسین سر می دهند شکوه وعظمت خاص وفوق العاده ای دارد که وصف ناشدنی است .