انتخاب صفحه

 

 

روستای قورتان
Picture 00000
Digital674677689a19a36a56emad (5)IMG_1314PICTURE_143PICTURE_151Picture-025

 

روستای قورتان از توابع بخش بن رود شهرستان ورزنه در شرق اصفهان و در حاشیه شمالی زاینده رود واقع گردیده است در مورد وجه تسمیه این روستا چنین بیان شده که در زبان پهلوی منا طقی را که نسبت به محیط پیرامون خود ، گود تر بوده است ، گور می نامیدند با توجه به چنین ویژگی ای، این روستا نیز نام گورتان را به خود گرفته است
در مرکز این روستا و در حاشیۀ زاینده رود قلعه ای با مساحت ۴۵۰۰ متر مربع واقع گردیده که تا سی سال پیش مورد استفاده اهالی روستا بوده و در حال حاضرتعداد معدودی در آن زندگی می کنند . در مورد شکل گیری اینگونه قلعه می توان مهمترین علت را مسأله امنیت بیان کرد. زندگی در مناطق نا امن مردم را به ساختن ارگ،قلعه،برج و بارو مجبور کرده است. اکثر این قلعه ها در زمان بعد از صفویه ، به علت نا امنی های ایجاد شده ( بویژه حمله افغانها به ایران ) شکل گرفته اند.( با توجه به تقسیم بندی قلعه های ایران به دو نوع جلگه ای و کوهستانی،مصالح ساختمانی آنها نیز متفاوت است.
طرح اصلی قلعه های جلگه ای مربع و یا مربع مستطیل است که در چهار گوشه آن برج های مدور برای دفاع ساخته شده اند ، مصالح این قلعه ها خشت و گل است و به ندرت از آجر و گچ استفاده شده است. بارو (دیوار ضخیم) این قلعه ها چینه (دیوارهای گلی که آن را بند بند می سازند) است یا با خشت های قطور ساخته شده است ، برای استحکام آن قطر و ضخامت بعضی از بارو ها به چهار متر هم می رسید.
۱ موقعیت طبیعی اثر :
ارگ قورتان واقع در روستای قورتان مرکز دهستان گاو خونی از توابع بخش بن رود ( ورزنه ) استان اصفهان ودر ۱۱۰ کیلومتری شرق اصفهان ۴۵ کیلومتری تالاب گاوخونی و درمسیر جاده اصفهان ورزنه واقع گردیده است . رودخانه زاینده رود در طی مسیر حرکت خود به طرف تالاب گاوخونی از غرب و جنوب غربی این روستا عبور می کند . این روستا از سمت شمال به بیابان وروستاهای باقر آباد وشریف آباد واز شرق به روستای اشکهران متصل می باشد .
قورتان و روستاهای مجاور آن از نظر زلزله در پهنه بندی زلزله با خطر پایین قرار گرفته است .
مشخصات اثر :
مجموعه ارگ قورتان با مساحت تقریبی ۴۳۰۰۰ متر مربع در جنوب روستای قورتان و در حاشیه رود خانه زاینده رود واقع گردیده است. در حال حاضراین قلعه با یک حصار خشتی و ۱۳ برج دیدبانی ( قله دارای ۱۵ برج بوده که دو برج در شمال شرقی آن تخریب شده ) محصور گردیده است
بنا دارای دو ورودی متقارن در مرکز ضلعهای شمالی و جنوبی (حاشیه زاینده رود) بصورت متقارن می باشد(فرم و تزئینات برج های نگهبانی در بر گیرنده این دو ورودی نسبت به دیگر برجهای قلعه متفاوت می باشد . این مجموعه دارای یک بافت فشرده ارگا نیک می باشد ( تصویر شماره ۱۲ ) که از مهمترین دلایل این نوع شکل گیری، می توان به دو مساله امنیت و سازگاری با اقلیم منطقه اشاره کرد . دسترسی ها در این مجموعه توسط یک مسیر حرکت اصلی می باشد که به شکل ارکانیک از ابتدای ورودی شروع شده و در مرکز بافت از بین بناها عبور کرده وبصورت یک کمربند کل مجموعه را دور می زند. از این مسیر ، دسترسی های فرعی که اکثر آنها بن بست می باشند منشعب شده و ارتباط بین بناها را بر قرار می نمایند. اکثر بناهای قلعه دارای پلانی ساده می باشند ، که در یک طبقه و با پوشش طاق آهنگ شکل گرفته اند . تنها درصد کمی از بنا ها ی این قلعه در دو طبقه ساخته شده اندکه دسترسی به طبقۀ دوم معمولاً توسط پله های سادۀ خارجی امکان پذیر می گردد. نوع معماری ، دسترسی ها و فرم بنا ها در این مجموعه نمایانگر معماری گرم و خشک می باشد . فضای داخلی اکثر بناهای این قلعه دارای سادگی مختص خود می باشند و تنها در تعداد محدودی از این بناها تزئینات مشاهده می گردد این مجموعه دارای فضا های خدماتی و بهداشتی و مذهبی از قبیل ، آسیاب ، حمام ، مسجد ، حسینه و بازارچه می باشد که همگی در حاشیه و یا در امتداد راه اصلی داخل قلعه شکل گرفته اند ( تصویر شماره ۱۳ ). علاوه بر این ، خانه های مسکونی با معماری زیبای مجموعه بیا نگر نوع معماری و فرهنگ این روستای تاریخی می باشند. در سال ۱۳۸۲ بر اثر طغیان رودخانه بخشی از جبهه جنوبی قلعه و یکی از برجهای آن تخریب شده است. بررسی های اولیـه و مطا لعات میدانی ، اینگـونه نشان می دهد که هسـته اولیـه این مجـموعه به صورت یک قلعه کوچک به نام قلعه نواب ( بر اساس مطالعات انجام گرفته در کتاب تاریخ نصف جهان انصاری، نامگذاری این قلعه به خاطر استقرار یکی از سیصد و شانزده نایب بنی امیه در این محل بوده است.) با چهار برج و دیوارهای کوتاه بوده که در ضلع جنوب غربی قلعه فعلی جای داشته . نوع معماری و فشردگی در این قسمت بیانگر قدمت بیشتر این مجموعه می باشد. ( تصاویر شماره ۱۴ و ۱۵ ) در هنگام توسعه ارگ دیوارهای دو جبهه غربی و جنوبی بر هستۀ اولیه منطبق می گردد. آنچه شواهد موجود نشان می دهد بعد از ساخت قلعه اولیه با گذشت زمان و ایجاد امنیت بناها و باغهایی(با حصار و محدوده مشخص ) در خارج از این قلعه ساخته می شود ولی ÷س از مدتی دوباره تصمیم به ایجاد حصاری ،(اینبار در محدوده ای وسیع تر ) گرفته می شود که این مسأله در ساخت برج جدید بر روی برج قدیمی ( جبهه غربی ) و برخی از خانه ها ( در جبهه شرقی ) بخوبی مشهود است . بر طبق اطلاعات جمع آوری شده در داخل این قلعه سه باغ با نامهای باغچه گل ، کربلایی علی و باغ حاج میر اکبر وجود داشته که با گذشت زمان و نیاز به زمین جهت توسعه بناهای داخل قلعه این باغات تخریب و به جای آنها خانه هایی بر پا شده است بر طبق مطالعات انجام گرفته بر روی هسته اولیه قلعه و وضع موجود آن ، این مجموعه دارای ۱۵ برج نگهبانی ( تصویر شماره ۱۷ ) در خارج قلعه و یک برج کوچک در داخل قلعه(مربوط به هسته اولیه )بوده که یکی از برجهای خارجی ( واقع در جنوب غربی) کاملاَ ویران و یک برج دیگر بصورت نیمه ویران می باشد( واقع در جبهه غربی ). تخریب و آسیب دیدگی این دو برج بخاطر قرارگیری در مسیر حرکت آب زاینده رود و طغیان های فصلی آن می باشد.
اکثر برجهای این قلعه در دو طبقه بنا گردیده اند که طبقه دوم محل استراحت نگهبان برج بوده است، از برجهای مذکور دو برج در وسط اضلاع شمالی و جنوبی بزرگتر و زیبا تر می باشند که ورودی های قلعه نیز در آنها تعبیه شده است. این دو برج با فضای داخلی به صورت هشت ضلعی در دو طبقه بنا گردیده اند. با استناد به صحبتهای افراد کهنسالی که در این قلعه زندگی می کرده اند این دو برج تا سی سال پیش دارای دربهایی چوبی بزرگی بوده که اکنون اثری از آنها بر جای نمانده