انتخاب صفحه

تپه ماسه های ورزنه

600 12345 986545 DSC09592
کویر ورزنه در دسترس ترین کویر به شهر اصفهان است که فاصله ماسه زار تا اصفهان ۱۱۰ کیلومتر است در یک سفر یک روزه می توان از این منطقه دیدار کرد. وسعت تلماسه ها بالغ بر ۱۷ هزار هکتار است و انواع اشکال حاصل فرسایش باد را می توان دید مانند تپه های ماسه ای طولی، تپه های هلالی، هرم های ماسه ای و امواج روی ماسه ها که اصطلاحاً به آنها ریپل مارک گفته می شود و چشم انداز ماسه ها از بالای تلماسه ها بسیار زیبا و بکر به نظر می آید و نوع پوشش گیاهی آن و سکوت زیبای حکمفرما بر آن برای تمام گردشگران روزی زیبا خلق می کند و ارتفاع تلماسه های ورزنه نسبت به برخی نقاط بلندتر و در برخی نقاط به ۱۰۰ متر نیز می رسد، طول تلماسه ها حدود ۴۵ کیلومتر و عرض آنها از ۱۰ کیلومتر در نزدیک ورزنه تا یک کیلومتر در خارای جرقویه متفاوت است.
طبیعت گردی یا اکوتوریسم شاخه مهمی از گردشگری است که جایگاه آن در اقتصاد جهانی رشد قابل ملاحظه ای داشته است اما توزیع جغرافیایی این درآمد بسیار نامتعادل بوده و ۸۰ درصد اشتغالزایی و درآمد ناشی از این صنعت به اروپا و آمریکا اختصاص یافته است واز ۲۰ درصد باقی مانده ۲‎/۵ درصد سهم خاورمیانه از این میان و یک درصد سهم ایران است و این در حالی است که ایران به لحاظ طبیعت بی نظیر و جذاب و به واسطه تنوع زیستی اقلیمی منحصر به فرد است و پنجمین کشور جهان بوده و پتانسیل بالایی در صنعت طبیعت گردی دارد.
* چشم انداز کویر
حدود یکصد کیلومتر دورتر از اصفهان در منتهی الیه جنوب شرق این استان، زیباترین تابلو طبیعت که با سر انگشتان نقاشی چیره دست روی گستره بوم کویر این دیاردست نخورده نقش بسته است هنر نمایی می کند وقتی آدم، پایش را روی دل داغ این شنزار لطیف می گذارد، عملاً هیچ ردی نیست که برجا نماند.
پتانسیل های کویر ورزنه
با توجه به نزدیکی کویر ورزنه به شهر( ۸ کیلومتر) و نزدیکی به خطوط انتقال نیرو و آب در صورت سرمایه گذاری و استقرار امکانات زیربنایی برای گردشگران می تواند به یک قطب گردشگری در کشور تبدیل شود خصوصاً این که در ۱۰۰ کیلومتری شهر زیبای اصفهان واقع شده است در برگزاری تورهای ۲ یا ۳ روزه می توانند گردشگران از ایستگاه های متعددی در شرق اصفهان بازدید کنند از جمله آثار متعدد تاریخی در محور شرق مانند منار تاریخی زیار متعلق به قرون اولیه اسلام، مسجد دشتی، مسجد سلجوقی برسیان، کبوترخانه های زیبای رودشت، قلاع تاریخی مانند قلعه ۱۰۰۰ ساله قورتان و طبیعت بکر و زیبای ورزنه، نمکزار گاوخونی که دارای چند ضلعی های زیبای نمک است، تالاب بین المللی گاوخونی و مشاهده پرواز دسته جمعی پرندگان مهاجر و قلعه تاریخی خرگوشی در ۳۰ کیلومتری تالاب گاوخونی که دارای آسمانی صاف است و برای دیدن آسمان شب و ستارگان در شب های کویر مساعد است.
همچنین در کویر ورزنه می توان در صورت سرمایه گذاری خدمات زیر را ارائه داد: شترسواری، دوچرخه سواری، موتورسواری، ماشین سواری، پرواز با پاراگلایدر، سقوط آزاد از ارتفاع تلماسه ها، اجرای موسیقی محلی و سنتی و ایرانی مانند دف و نی و نواختن سازها صحرایی، پای برهنه راه رفتن در کویر که رؤیایی دل انگیز در انسان ایجاد می کند.

فرسایش در بیابان
– مراحل فرسایش بادی
– اشکال وناهمواریهای ناشی ازتاثیرباد
ازنظرژئومورفولوگها بادعامل اصلی فرسایش دربیابانهااست.بادعامل برداشت موادورسوب آنهااست.بااین حال نقش آب راهم نمی توان درشکل گیری پدیده ها ی مورفولوژی این نواحی نادیده گرفت.
خاکهای مناطق خشک به دلیل کمبودموادآلی وکلوئیدی وخشکی آسیب پذیرهستند.
مراحل فرسایش بادی
فرسایش بادشامل سه مرحله است.این مراحل به ترتیب توضیح داده شده اند.
۱- برداشت
عمل برداشت ذرات ریزومنفصل سطح زمین توسط بادرابادبردگی می گویند.
بادذرات ریزخاک رابرداشت می نمایدوذرات درشت رابرجامی گذارد.عمل بادبردگی درمناطقی که مستعدهستندباعث کندن زمین تاعمق زیادی می شود.
براثربادبردگی درمناطق بیابانی عناصر درشتی برجامی ماندکه به عنوان محافظ،سطح خاک راحفظ می نماید.این پوشش را”رگ یا دشت ریگی یا سنگفرش بیابانی “می گویند.
ذراتی که توسط بادحمل می شوندباعث تاثیرفرسایشی روی موانع مختلف یاسطح های ساختمانی موجوددرسرراه خود می شودکه باعث سایش آنها می شود.ازآنجایی که این عمل توسط ذرات ماسه ودرارتفاع پائین انجام می گیردبه آن سایش ماسه ای نیز می گویند.باافزایش ارتفاع این اثرکاسته می شودزیرابارموجوددربادباافزایش ارتفاع کم می شود.این تاثیرموجب پیدایش اشکال ویژه ای مانندقارچ یادودکش ایجادمی نماید.
گاهی فرسایش بادی درمناطق بیابانی موجب تشکیل شیارهاوفرورفتگیهای طویل ونسبتاُعمیقی دررسوبات نرم می شود .امتداداین شیارهامعمولادرجهت بادهای اصلی منطقه است .این دیوارهایاتیغه های بین شیارهارا”یاردانگ” می گویند.این گونه ساختمانهااولین باردرترکستان مشاهده ونامگذاری شده است.
۲- حمل
بادموادی راکه فرسایش وروبیده است به صورت باربستری (ذراتی که به علت وزن آنهایادرشتی درسطح یانزدیک زمین حمل می شوند)یابه صورت بارمعلق (ذراتی که به علت ریزی درهوامعلق می مانند)جابجا می کند .درواقع به سه شکل موادراحمل می کند:
– حالت معلق : ذرات بسیارریزخاک باقطرکمتراز۱/. میلیمتربه این صورت جابجامی شود.
– حالت خزشی : قدرت بادسبب می شودتاذرات درشت خاک به صورت غلطان درروی سطح زمین به حرکت درآیند.معمولاًذراتی باقطر۵/ تا ۲ میلیمترحمل می شوند.
– حالت جهشی : ذراتی که بادنمی تواندآنهارابه صورت معلق یاخزشی حمل نمایدبه صورت جهشی حمل نماید.
۳- رسوبگذاری
باکم شدن سرعت باد،ازقدرتش برای حمل ذرات کاسته می شود وذرات درنقطه ای ازحرکت بازورسوبگذاری می کند.ذرات درشتربه صورت تلماسه ودانه های ریزتربه صورت لایه های افقی (لس)ته نشین می شوند.
اشکال وناهموریهای ناشی ازتاثیرباد
۱-اشکال ناشی ازعمل سایش
ذراتی که توسط باد حمل می شوندپس ازبرخوردبا موانعی که برسرراه آنها وجودداردموجب سایش آنهامی شود .این عمل درنزدیک سطح زمین وتوسطذرات ماسه انجام می گیرد به “سایش ماسه ای”معروف است .قطعه سنگها،ساختمانها،موانع دست سازانسان تحت تاثیر این نوع فرایندقرارمی گیرند.اگرسطح سنگ ازکانیهای باسختی یکسان تشکیل شده باشدسطح آن صاف وصیقلی می شودولی اگردارای کانیهای باسختی متفاوت باشدسطح آن خراشیده یانقطه نقطه می شود.اگرسنگ بهردلیلی ازچندجهت تحت تاثیرسایش قرارگیرددارای چندسطح صاف باگوشه های نوک تیزمی شودکه به آن” بادساب”می گویند.
اگرموانع سنگی منفرددرمسیرباددارای جنس متفاوت باسختی متفاوت باشندباعث بوجودآمدن اشکالی ستونی مانندقارچهایاسندان کفاشی می شود.
۲- دشت ریگی یارگ
درمناطق فاقدپوشش گیاهی بادبردگی باعث برداشت ذرات ریزوقابل حمل می شودو ذرات درشتربرجای می مانند، که به آن دشت ریگی می گویند.
۳- حفره وفرورفتگی
دربعضی بیابانهابادحفره هاوفرورفتگی های ایجادمی کند.ژئومورفولوژیستهامعتقدنداین پدیده دراثرفرسایش بادی بوجودمی آید.حفره هاغالبا ًکم عمق ودرجهت بادغالب قراردارند.
۴- یاردانگ
فرسایش بادی دربعضی مناطق صحرایی موجب تشکیل شیارهاوفرورفتگیهای طویل ونسبتا ًعمیقی دررسوبات نرم می شودکه این شیارهارا”بادکند”وبه دیوارهای میان آنها “یاردانگ” می گویند.امتدادشیارهامعمولاًدرجهت بادهای اصلی منطقه است.ارتفاع یاردانگهابه دههامتروطول آنهابه کیلومترهابرسد.محققین معتقدندایجادیاردانگهانتیجه دخالت فرسایش آبی – بادی است.درلوت گستره بسیاری ازیاردانگ (کلوتها)دیده می شود.
۵-اشکال تراکمی باد
بادذراتی راکه باخودحمل می کند ،سرانجام به علت ازدست دادن قدرت حمل خودیابرخوردبا موانع موجوددرسرراه خود،برجای می گذارد.نتیجه این عمل بوجودآمدن اشکال متفاوتی است .تپه های ماسه ای ازبارزترین اشکال تراکمی بادهاهستند.درذیل پاره ای ازآنهاذکرشده است. به منطقه وسیعی که ازتپه های ماسه ای گوناگون تشکیل پوشیده شده باشد ارگ گویند.
الف )تپه های ماسه ای
ذراتی که توسط بادحمل می شوندوقتی باموانع موجوددرسرراه خودبرخوردمی کنند.دانه های ماسه همراه بادوقتی به مانع برخوردکرددرپای آن یادرقسمت بادپناه برجای می مانندوتوده برجسته ای به وجودمی آوردکه خودموجب جمع شدن ذرات بیشتروتشکیل تلماسه می شود.تلماسه هاپس ازتشکیل به حرکت خود ادامه می دهندودرجهت حرکت بادجابجامی شوند.بین ترتیب که بادذرات ماسه را ازسمت مقابل خودبه طرف بالاوجلومی راندوپس ازرسیدن به قله(نقطه قرار) درسمت دیگربه پایین می افتد.تکراراین عمل به تدریج موجب جابجایی ثپه می شود.این جابجایی گاهی به ۱۰تا۲۰متردرسال می رسد.درسطح تلماسه هابرجستگی های دیده می شودکه به ” اثرموجی”می گویند.ارتفاع تلماسه هاگاهی تا۲۰۰مترهم وعرض یک کیلومترمی رسد.
انواع تلماسه:
– بارخان یابرخان.تلماسه ای است هلالی شکل که یه صورت متقارن یاغیرمتقارن دیده می شود.دارای دوبازو است .درجهت مقابل باددارای شیب ملایم امادرجهت مخالف باددارای شیب تنداست .طرف محدب سمت بادقراردارد.
اگریک یاچندبارخان درکناریکدیگرتشکیل شود،بارخانهای عرضی تشکیل می شود.دراین نوع تپه هاجهت بادغالب منطقه عمودبرمحورتپه ها است.اگریکی ازبازوهابه علت تغییربادغالب یابادهای فرعی توسعه یابدورشد نمایدیک تپه طولی تشکیل می شودکه محورتپه موازی بادغالب منطقه است.
– سیف .تپه ماسه ای کشیده است.نوک آن تیزوانتهای آن مدوراست.دامنه مخالف باددارای شیب تندتری نسبت به دامنه روبه باددارد.قسمت پیشانی آن مثلثی بایالهای تیزوگاهی قوسی شکل است.
– سیلک .سیلکهاازاتصال سیفهاوبه صورت خطوط موج داری بوجودمی آیدوتشکیل آن بستگی به بادغالب منطقه دارد.شکل کلی آنهادندانه دارومارپیچی است.
– قوردیاهرمهای ماسه ای. قوردهانتیجه ای بارخان هاوسیف ها است.بارخانهاوسیف هادرجهات مختلف به تدریج به یک نقطه متوجه می شوندودرنتیجه،عوامل وموانع گوناگون ازپیشرفت آنهاجلوگیری می نماید،دراین حالت تپه های ماسه ای دراثربادهای مسلط ،تشکیل توده ای عظیمی را می دهدکه همان قورد است .ارتفاع تپه هابلندترازسایرتپه هااست .
ب) لس
لس رسوبی بادی است که ازذرات یکنواخت،ناپیوسته ومعمولاًزاویه داریانیمه زاویه دارتشکیل شده است.اندازه ذرات آن درحدسیلت ،همراه باکمی رس وگاهی ماسه است.رنگ لس،به علت هوازدگی شیمایی کانیهای آهن داروایجاداکسیدهای آهن ،معمولاًزردیاقهوه ای است .لس هاازته نشین شدن ذراتی که به صورت معلق وبه وسیله بادحمل می شوند،به وجودمی آیندوممکن است دارای منشاء صحرایی یایخچالی باشد.نمونه های آن درغرب کپه داغ و گرگان وجوددارد.
ج) نبکایاتل نباتی
درجاهایی که سطح آبهای زیرزمینی بالااست وموجب رویش گیاهان شده است،انباشت ماسه درپناه گیاهان انجام می گیردکه به صورت نبکایاتل نباتی ظاهرمی شود.این پدیده درپناه گیاهان نمک دوست وخشکی دوستی که توان به دام انداختن ماسه را داشته باشدشکل می گیردوبه نام همان گیاه نامیده می شود.علاوه برماسه های روان موادریزمانندسیلت وذرات ونمک وگچ می توانندبه صورت نبکاظاهرشوند.بزرگترین نبکادرایران درمغرب دشت لوت ومتراکم ترین آنهادردشت جازموریان دیده می شود.
۶-ورنی صحرا
ورنی پوسته ای ازترکیبات آهنی است که دراثرنیروی “کاپیلاریته” درروی سنگها ظاهرمی شود.بواسطه ترکیبات آهن،رنگ آنهاتیره است ودراثرعمل سایش بادصیقلی شده ونهایتادرمقابل بادوذرات شن وماسه ی همراه آن مقاوم می شود.دراثرسایش باددرمناطق خشک قلوه سنگها راصیقل داده وسطوحی درآنهاایجاد می کند که به این قلوه سنگها” ویندکانتر”می گویند